بنام خدا

خداوند متعال در قرآن كريم به بندگانش در قبال كارهاي نيك و خير آنان پاداشهاي دنيوي و اخروي زيادي وعده كرده است.يكي از اين پاداشها كه ظاهرا دنيوي و داراي آثار اخروي زيادي است عبارت است از «زندگي پاك» يا به تعبير قرآني آن «حيات طيبه». خداوند متعال در قرآن عظيم الشان ميفرمايد: مَنْ عَمِلَ صلِحاً مِّن ذَکرٍ أَوْ أُنثی وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیَوةً طیِّبَةً وَ لَنَجْزِیَنَّهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسنِ مَا کانُوا یَعْمَلُونَ‏‏" یعنی: کسي كه عمل صالح انجام دهد در حالی که مومن است، خواه مرد باشد یا زن، به او حیات پاکیزه می بخشیم و پاداش آنها را به بهترین اعمالی که انجام دادند، خواهیم داد.(سوره نحل آيه 97).

بنابراين خداوند متعال به عنوان يك پاداش دنيوي به بندگان خوب خود حيات طيبه را وعده كرده است. البته آنچه كه از صريح آيه شريفه برمي آيد اين است كه اين پاداش بزرگ به كساني كه اولا ايمان داشته باشند(و هو مومن) و ثانيا عمل صالح انجام داده باشند(من عمل صالحا)اعطا ميگردد. بهرحال از آنجا كه هر پاداشي تنها به كساني كه مومين و داراي اعمال صالح باشد عطا مي شود جاي شك  و ترديدي نيست. اما سوال اين است كه حيات طيبه چيست؟ و نشانه هاي آن كدام اند؟ براي رسيدن به پاسخ پرسش فوق بنده با ذكر دو نكته به عنوان مقدمه به برخي از ويژگيها ونشانه هاي حيات طيبه اشاره ميكنم :

1. در قرآن كريم تنها آيه شريفه فوق است كه به حيات طيبه اشاره دارد.اما روايات در اين زمينه فراوان است كه به توضيح و تفسير اين آيه شريفه از طريق تعيين مصاديق حيات طيبه و يا ذكر برخي از شاخصها و ويژه گيهاي آن اشاره دارد. در دعاهاي ماثور از ايمه معصومين(ع) اين كلمه فراوان به كار رفته است. به مومنين نيز سفارش شده است تا از خداوند متعال حيات طيبه بخواهند.

2. مفسرين قرآن كريم در مورد تعيين مصداق مشخص و تعريف واحد از حيات طيبه نظر يكسان ندارند و در اين مورد اختلاف نظر دارند. به همين دليل در كتب تفسيري و در ذيل آيه شريفه فوق با استفاده از روايات به ذكر برخي از مصاديق حيات طيبه به سنده شده است.

 ويژگيهاي حيات طيبه:

1- زندگی دین مدارانه : كسي كه با انجام اعمال درست و صالح سعي در كسب رضايت الهي و زندگي دين مدارانه دارند خداوند متعال در قبال اين تلاشها به او اين عنايت را ميكند تا در اين راه موفق گردد.موفقيت در اين راه به اين معني است كه دينداري و دين مداري در زندگي براي انسان اهميت پيدا كرده و هرچيزي را با مقياس و معيار ديني مي سنجد.اگر كسي به اين مرحله برسد زندگي وي دين مدارانه و عاقلانه خواهد شد. از نمونه هاي عالي و اتم اينگونه افراد شهداي كربلا و از جمله حضرت ابالفضل العباس است كه در روز عاشورا شعار ميدهد: والله ان قطعتموا يميني اني احامي ابدا عن ديني يعني به خداقسم اگر دست راست من را هم قطع كنيد دست از حمايت دين خود بر نمي دارم.

حضرت امام علي (ع)‌ نيز فرمود «لا حیاة الا بالدین ولا موت الا بجحود الیقین. زندگی، جز با دین نیست، و مرگ چیزی غیر از انکار یقین نیست .» (ميزان الحكمه ج1 ص710).

در جاي ديگرحضرت امام علي (ع)فرمود: «انی اذا استحکمت فی الرجل خصلة من خصال الخیر احتملته لها واغتفرت له فقد ما سواها ولا اغتفر له فقد عقل ولا عدم دین لان مفارقة الدین مفارقة الامن ولاتهنا حیاة مع مخافة وعدم العقل عدم الحیاة ولاتعاشر الاموات يعني من، هرگاه صفتی از صفات نیک را در کسی مستحکم بیابم، او را بخاطر داشتن همان صفت، تحمل می کنم و از نبود سایر صفات نیک در او در می گذرم، اما از دو ویژگی فقدان عقل و نبود دین نمی گذرم، چرا که جدایی از دین، جدایی از امنیت است و هیچ زندگی همراه با ترس گوارا نیست، و نبود عقل نبود زندگی است و با مردگان، نتوان زیست .» (غررالحکم/3785)

 2- خشنودی از تقدیر الهی : زندگي انسانها در دنياي مادي و عالم طبيعت توام با تفاوت و اختلاف در برخورداري از ماديات مي باشد.هرچند كه بسياري از اين برخورداريها ناشي از تلاشهاي خود انسانها است اما خواست و تقدير الهي در اين مساله نقش اساسي دارد. و اساسا مفهوم تقدير از همينجا پيدا مي شود.كسي كه در زندگي خود تلاش و سعي فراوان مينمايد و زندگي او توام با رضايت و نه شكايت است يعني قانع است در واقع به يكي از بزرگترين نعمتهاي الهي دست يافته است.در نتيجه سراسر لحظات زندگي او توام با خوشي و رضايتمندي خواهد بود.البته هركسي به آن نايل نمي گردد.تنها كسي كه به حيات طيبه رسيده باشد به اين مرتبه مي رسد.

حضرت امام علی (ع)در مورد اين خصلت فرموده است: «ان اهنا الناس عیشا من کان بما قسم الله له راضیا يعني «گواراترین زندگی از آن کسی است که به آنچه خداوند نصیب او گردانیده است راضی و خشنود باشد .» غررالحكم/3785.

در حدیث معراج نيز آمده است: «یا احمد! هل تدری ای عیش اهنی ء وای حیاة ابقی؟ قال: اللهم لا، قال: اما العیش الهنیی ء فهو الذی لایفتر صاحبه عن ذکری ولاینسی نعمتی ولایجهل حقی، یطلب رضای لیله ونهاره «ای احمد! آیا می دانی کدام زندگی گواراتر و ماندنی است؟ گفت: خداوندا! نه . فرمود: کسی زندگی گوارا دارد که در ذکر و بیاد داشتن من سستی نکند، نعمت مرا فراموش نسازد، نسبت به حق من جاهل نباشد و پیوسته در روز و شب، خشنودی و رضایت مرا طلب کند .» (ارشاد القلوب/204)

 3- تدبیر و آینده نگری : رسیدن به هر قله ای، مادی یا معنوی و دنیوی یا اخروی، بدون برنامه ریزی، عاقبت اندیشی و محاسبه، امکان پذیر نیست . از این جهت یکی از صفات مهم مؤمنان، هم در زمینه مسایل مادی و دنیوی و هم در زمینه مسایل معنوی و اخروی، تدبیر و تنظیم امور است. حضرت امام علی (ع) ميفرمايد: «قوام العیش حسن التقدیر وملاکه حسن التدبیر يعني پایداری زندگی به تقدیر و اندازه گیری خوب است و ملاک تقدیر خوب، عاقبت اندیشی و آینده نگری مناسب است .» غررالحکم/6807  

يكي از نشانه هاي حيات طيبه وجود همين اوصاف يعني آينده نگري و دور انديشي در وجود و زندگي انسانها مي باشد.البته منظور از دورانديشي محدود به جهان مادي نيست بلكه گستره و وسعت آن فراتر از دنياي مادي است. برد آن از جهان مادي تا ماوراي طبيعت و جهان آخرت مي باشد.

 4- یاد خداوند : يكي از نشانه هاي حيات طيبه جاري بودن ذكر خدا بر لب و در هر لحظه ي از زندگي انسان است. اين امر يكي از عوامل اصلي وجود آرامش در زندگي انسانها مي باشد.حضرت امام علی (ع) فرموده است: «فی الذکر حیاة القلوب يعني با ذكر خداوند قلبها آرامش پيدا كرده و زنده مي شوند.

 5- پندگیری : يكي ديگر از نشانه هاي حيات طيبه تفكر و انديشه در زندگي خود و حوادث خود مي باشد كه نتيجه حتمي آن عبرت آموزي از زندگي افراد ديگر و درس گرفتن از حوادث روزگار خواهد بود.كسي كه خدا به او حيات طيبه عنايت كرده است چشم وگوشش باز  و حواسش جمع است.حقايق را مي بيند و از باطلها دوري مي جويد.

 6- معاشرت با نیکان : افرادي كه از زندگي پاك و حيات طيبه برخورداراند در زندگي خود با هركسي معاشرت ندارد.نشست و برخواست آنها بسيار سنجيده و صرفا با افراد نيك است.زيرا او ميداند و واقف است كه همراهی با نیکان و خوبان موجب قوت قلب و ايجاد انگيزه و نشاط در زندگي ميگردد.خستگیها را از جان می زداید و از غفلت ها جلوگیری می کند و اشتباهات را گوشزد می نماید. حضرت امام علی (ع) ميفرمايد: «صحبة الولی اللبیب حیاة الروح يعني همراهی با دوست خردمند، موجب حیات روح است .

در حديث بسيار ارزنده از امام صادق (ع) آمده است كه فرمود: خمس خصال من فقد واحدة منهن لم یزل ناقص العیش، زائل العقل، مشغول القلب . فاولها: صحة البدن والثانیة: الامن . والثالثة: السعة فی الرزق . والرابعة: الانیس الموافق.قلت: وما الانیس الموافق؟ قال: الزوجة الصالحة والولد الصالح والخلیط الصالح . والخامسة: وهی تجمع هذه الخصال: الدعة يعني پنج خصلت است که اگر کسی یکی از آن ها را نداشته باشد، دائما دچار نقص در زندگی، تشویش خاطر و دل مشغولی خواهد بود: 1- تن درستی 2- امنیت 3- گشادگی در روزی 4- مونس موافق.راوی می گوید: گفتم يابن رسول الله (ص) مونس موافق کیست؟ فرمود: همسر صالحه، فرزند صالح و دوست صالح . 5- نرمی و ملایمت [در اخلاق] که در بر گیرنده همه این صفات است . وسائل الشیعه، ج 20، ص 51

از آن سو، همراهان ناباب، مزاحم راهند و باعث آزار، و کام رهرو را تلخ می کنند و در نهایت او را به آتش می اندازند، قرآن کریم می فرماید: «الا خلاء یومئذ بعضهم لبعض عدو الا المتقین يعني دوستان در آن روز دشمن یکدیگرند، مگر پرهیزگاران.

 7- اخلاق خوب : زندگی انسانی، زندگی گروهی و دسته جمعی است و لازمه آن آمد و شد با دیگران است . اخلاق خوب و شایسته، تابلویی زیبا از وجود آدمی ارائه می دهد تا دیگران به راحتی و با اشتیاق با صاحب آن ارتباط برقرار کنند و از بودن با او لذت برند. حضرت امام صادق (ع) ميفرمايد: «لا عیش اهنا من حسن الخلق يعني در زندگی هیچ چیزی دلپذیرتر از خوش اخلاقی نیست .» علل الشرایع، ج 1، ص 560 .كساني كه حيات پاكيزه دارند از اين نعمت والا برخوردار هستند.

 8- فایده رسانی به مردم: زندگی پاک، در این نیست که فقط سعی کنیم خود از هوای پاک استفاده کنیم و با دیگرانی که در هوای آلوده تنفس می کنند کاری نداشته باشیم . نباید بین خود و دیگران دیواری بلند کشید و دیگران را از نشستن در کنار سفره ای که روزی معنوی آن را خدا به ما داده است، بر حذر داشت بلکه باید دیگران را در روزی معنوی خود شریک کرد .

حضرت امام علی (ع) می فرماید: «احسن الناس عیشا من عاش الناس فی فضله  يعني بهترین زندگانی از آن کسی است که مردم با فضل و احسان او زندگی کنند .» غررالحکم/3058.

كساني كه به حيات طيبه دست يافته اند نفعهاي شان به مردم بسيار مي رسد. در واقع اين امر خود مجراي است براي رسيدن به ثواب و پاداشهاي بيشتر و والاتري است كه خداوند براي خير رساني به ديگران وعده كرده است.وجود اين صفت وخصلت در آدمي خود يكي از توفيقات بزرگ الهي است.

اين بود ويژگيها ونشانه هاي حيات طيبه.اگر دقت كنيم هريك از اوصاف فوق اگر در زندگي انسان وجود داشته باشد زندگاني انسان توام با آرامش و لذت و توفيقات بسياري خواهد بود.از خداوند متعال بخواهيم كه زندگي پاك وحيات طيبه نصيب و روزي ما و فرزندان ما و همه مومنين و مسلمين بگرداند.

والسلام عليكم و علي جميع عبادالله الصالحين.